Cáo buộc của Chủ tịch Uỷ ban Y tế thuộc Hội đồng Nghị viện Châu Âu rằng một số công ty dược đã vận động hành lang Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) để thổi phồng dịch cúm A/H1N1 nhằm kiếm lợi hàng tỉ đôla, đã dấy lên dư luận lo ngại trên trường quốc tế, và cả ở Việt Nam."Diễn biến dịch cúm A/H1N1 khác với WHO cảnh báo", "Đại dịch cúm A/H1N1: Đúng là diễn biến không như dự đoán" v.v, là các tít nóng hổi của các báo lớn. Có thể thấy gì từ những thông tin này?
Chúng ta quá quen với những chỉ trích các dự đoán, dự báo không đúng của các cơ quan hữu trách Việt Nam. Từ dự báo giá cả, dự báo bão, lũ, đến dự báo tình hình kinh tế. Đây là một vấn đề lớn và khó, nên cần có cái nhìn tỉnh táo và khách quan ở chừng mực có thể. Xúc cảm, sự bực bội rất có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá. Đó là một thực tế của cuộc sống con người. Cũng không có cái gọi là khách quan, luôn luôn có thiên kiến và các ý kiến đánh giá ít nhiều đều bị chúng ảnh hưởng.
Có các hiện tượng mà con người không thể ảnh hưởng tới, thí dụ nhiều hiện tượng tự nhiên. Đối với các hiện tượng đó chúng ta có thể có những dự đoán ngày càng chính xác. Và khoa học càng phát triển, chúng ta càng hiểu các hiện tượng đó kỹ hơn, thì những tiên đoán của chúng ta càng chính xác hơn. Sự tiến bộ của công nghệ mới, sản phẩm mới mà chúng ta dùng hàng ngày chủ yếu là thành quả của sự phát triển khoa học và sự hiểu biết, tức là của tư duy.
Tuy nhiên, có các hiện tượng tự nhiên quá phức tạp, hiểu biết hiện thời của chúng ta còn chưa kỹ, thì việc dự báo không phải dễ. Dự báo thời tiết, nhất là những biến đổi lớn, đột ngột của thời tiết, là mội loại như thế, tuy chất lượng dự báo trong thời gian qua đã có tiến bộ đáng kể. Chúng ta phải chấp nhận sự hạn chế của chính chúng ta về dự báo các hiện tượng như vậy.
Tình hình còn phức tạp hơn nhiều, nếu con người có thể ảnh hưởng chính đến hiện tượng mà chúng ta muốn dự đoán. Tuỳ thuộc vào mức độ ảnh hưởng của con người, dự báo có thể rất chính xác (khi không có ảnh hưởng hay tác động của con người không đáng kể), đến khó (khi tác động của con người là đáng kể), đến rất khó hay hoàn toàn không thể (khi tác động của con người là rất lớn).
Các hoạt động xã hội là những hoạt động phụ thuộc vào ý chí, tư duy và hành động của chính con người nên việc dự đoán chúng thường khó và với một số hiện tượng việc dự báo là vô cùng khó. Cũng có các hiện tượng tự nhiên chịu ảnh hưởng của hoạt động của con người (như biến đổi khí hậu, thay đổi môi trường) và dự báo trong các trường hợp này cũng không dễ. Dịch bệnh có cả khía cạnh tự nhiên lẫn khía cạnh xã hội, nên dự đoán không dễ.
Nhất là dự báo về các tai hoạ. Bản thân lời cảnh báo, số liệu dự báo có thể làm thay đổi tư duy của con người và qua đó thay đổi hành động của họ, sự thay đổi tư duy và hành động của con người có thể ngăn chặn hay làm dịu bớt tai hoạ có thể đã xảy ra nếu khác đi. Trong những trường hợp như vậy, sự thất bại của dự đoán lại có thể chính là kết quả tích cực nhất của dự đoán. Nhưng khó có chứng cớ cụ thể để nói dứt khoát như vậy vì thế những người đưa ra dự báo hãy khiêm tốn.
Ngược lại khi dự báo tai hoạ và tai hoạ thực sự diễn ra ít nhiều theo như dự báo, thì có lẽ những người dự báo sẽ là những người bất hạnh nhất, tuy lỗi là của những người khác. Ngay cả trong trường hợp đó, các nhà dự báo (nghiêm túc) cũng chẳng nên khoa trương để chứng tỏ rằng: Thấy chưa, (chúng) tôi đã nói rồi mà.
Cuộc sống là phức tạp hơn rất nhiều, dẫu thông minh, tài giỏi đến đâu cũng không thể khẳng định chắc chắn như vậy vì còn vô vàn các nguyên nhân khác cũng có thể góp phần gây ra tai hoạ.
Nói như thế không có nghĩa là ba phải, là không cần tìm ra các nguyên nhân chính, không cần quy trách nhiệm, không cần tìm cách khắc phục hay học từ những thất bại; hoàn toàn ngược lại, nhưng cần nhấn mạnh rằng chúng ta (người đưa ra dự báo, các chính khách, báo giới và dân chúng) cần cẩn trọng hơn khi đưa ra phán xét.
Quay lại đại dịch cúm A/H1N1, lúc đầu WHO đã cảnh báo kịp thời, đã có một số sai lầm trong truyền thông, song họ đã kịp thời sửa chữa. Những cảnh báo đó chắc chắn góp phần làm cho dịch bệnh đỡ lây hơn.
Thực tế diễn biến không nặng như dự báo hay như các phương tiện truyền thông đã hình dung. Đó là điều đáng mừng. Nhưng phải rất cẩn trọng, nếu chủ quan tình hình vẫn có thể diễn biến xấu đi.
Với các cáo buộc đến từ Chủ tịch Uỷ ban Y tế thuộc Hội đồng Nghị viện Châu Âu, họ cũng đã có phản ứng vừa phải. Nếu cáo buộc là đúng, thì sẽ là vấn đề rất nghiêm trọng và uy tín của WHO sẽ giảm sút đáng kể. Cần có chứng cứ cụ thể để đi đến kết luận. Ngay cả nếu đúng thế, tức là điều đáng tiếc đã xảy ra cũng sẽ là bài học lớn để cho các tổ chức quốc tế và các cơ quan hữu quan của nhà nước hoàn thiện mình.
Chỉ có minh bạch, công khai trao đổi ý kiến thẳng thắn mới có thể tiến gần hơn đến sự thật và có cơ hội để cải thiện. Thái độ bưng bít thông tin, ngăn cản các ý kiến khác nhau, ngăn cản sự công khai minh bạch chỉ làm xói mòn lòng tin và chẳng có lợi cho ai cả.
Nguyễn Quang A
Trch1 từ _ Lao Động
Tin mới hơn:
- Ưu tiên tiêm vắc-xin phòng cúm A/H1N1 cho phụ nữ có thai.
- Cúm A/H1N1 vẫn "nóng".
- Ai Cập: 224 người tử vong do mắc cúm A/H1N1.
- Thiết bị xét nghiệm nhanh phân biệt cúm A/H1N1 và cúm mùa.
- Việt Nam sẽ siết chặt quản lý vaccine cúm A/H1N1.
Tin cũ hơn:
- WHO tuyên bố dịch cúm A (H1N1) chưa chấm dứt.
- Thêm 5 ca nhiễm cúm A/H1N1 tại Điện Biên.
- "Đại dịch H1N1 không hề giả mạo".
- Vụ “thổi phồng đại dịch cúm” không ảnh hưởng đến chiến dịch tiêm phòng của VN.
- Việt Nam chấp thuận vaccine cúm A/H1N1 do WHO viện trợ.
